Vijeće Evropske unije usvojilo djelimični pregovarački stav za novi program Horizon Europe

Vijeće Evropske unije postiglo dogovor o djelimičnom pregovaračkom stavu o Uredbi o uspostavljanju novog okvirnog programa za istraživanje i inovacije Horizon Europe, kao i o Odluci Vijeća o posebnom programu kojim će se taj okvir provoditi.

Riječ je o desetom okvirnom programu Evropske unije za istraživanje i inovacije, koji će predstavljati jedan od ključnih instrumenata novog Višegodišnjeg finansijskog okvira Evropske unije za period 2028–2034. godine. Cilj programa je jačanje naučne izvrsnosti, konkurentnosti evropske privrede i pronalaženje inovativnih rješenja za globalne društvene izazove.

Usvojeni pregovarački stav predviđa snažniju povezanost programa Horizon Europe sa Evropskim fondom za konkurentnost, uz zadržavanje naučne izvrsnosti kao temeljnog principa finansiranja istraživanja i inovacija.

Predložene izmjene dodatno jačaju ulogu država članica u određivanju strateških prioriteta programa kroz sva četiri stuba Horizon Europe. Posebna pažnja posvećena je podršci istraživačima na početku karijere, unapređenju konkurentnosti i društvenih inovacija, razvoju dubokih tehnologija putem Evropskog vijeća za inovacije (EIC), te daljem jačanju Evropskog istraživačkog prostora.

Novi pregovarački okvir donosi i niz mjera kojima će se pojednostaviti učešće korisnika u programu. Predviđeno je smanjenje administrativnog opterećenja kroz jednostavnije finansijske modele, pojednostavljeno izvještavanje, lakši obračun troškova osoblja te efikasnije upravljanje evropskim partnerstvima.

Istovremeno, prijedlog uvodi snažniji okvir za upravljanje sigurnosnim rizicima u istraživanju i inovacijama, uz očuvanje otvorenosti naučne saradnje. Poseban naglasak stavljen je na podršku tehnologijama dvojne namjene, kao i na očuvanje civilnog karaktera programa.

Od posebnog značaja za Bosnu i Hercegovinu jeste činjenica da pregovarački stav potvrđuje nastavak podrške zemljama u procesu proširenja i državama koje razvijaju svoje istraživačke i inovacijske kapacitete. Time se zadržavaju postojeći instrumenti za širenje učešća u programu, uz mogućnost uvođenja novih mjera podrške koje će dodatno unaprijediti uključivanje istraživača i institucija iz ovih zemalja.

Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine nastavit će pratiti dalji tok pregovora između Vijeća Evropske unije i Evropskog parlamenta te će pravovremeno informisati domaću naučnoistraživačku zajednicu o svim važnim promjenama koje mogu uticati na buduće učešće Bosne i Hercegovine u programu Horizon Europe.

Podsjećamo da je Bosna i Hercegovina punopravna pridružena članica programa Horizon Europe, čime su domaćim istraživačima, univerzitetima, institutima, javnim ustanovama i privrednim subjektima omogućene jednake mogućnosti učešća u jednom od najvećih svjetskih programa za finansiranje istraživanja i inovacija.

Konačni tekst zakonodavnog okvira očekuje se nakon završetka pregovora o Višegodišnjem finansijskom okviru Evropske unije za period 2028–2034, dok je formalno usvajanje novog programa planirano tokom 2027. godine, a početak njegove primjene od 1. januara 2028. godine.